Publikacje GCB w Tyliczu

EKONOMIA GOSPODARSTWA GÓRSKIEGO

powrót

Wpływ postępu technologicznego na efekty ekonomiczne wybranych górskich gospodarstw rolniczych

 Jucherski A., Król. K.   2012
Problemy Inżynierii Rolniczej Nr 3 (77), s. 25-34

Oceniono oddziaływanie postępu technologicznego na efekty ekonomiczne i nakłady pracy własnej rolnika w czterech wybranych górskich gospodarstwach o specjalizacji mlecznej, o powierzchni UR: 8,56, 14,43, 19,60 i 53,00 ha, po wprowadzeniu przez nie prorozwojowych inwestycji w latach 2006–2010 w zakresie budownictwa inwentarskiego i wyposażenia w środki do mechanizacji prac polowych.

Porównując potencjał gospodarczy badanych obiektów w 2006 r. ze średnią ich wskaźników dochodowych w latach 2007–2010, stwierdzono dodatni wpływ przeprowadzonych inwestycji na dochód rolnika brutto (zł×ha-1 UR), który w ciągu tych lat wzrósł w badanych gospodarstwach o: 5,9, 29,9, 2,7 i 8,3%.

Nakłady pracy własnej rolnika (rbh×ha-1 UR), związane z obsługą procesów produkcyjnych, zmniejszyły się w tych gospodarstwach odpowiednio o: 5,2; 23,8; 8,4 i 13,3%.

>  Wymiernym wyrazem dodatniego oddziaływania postępu technologicznego na poprawę kondycji ekonomicznej gospodarstw był wzrost średniego zysku bilansowego. W gospodarstwach o powierzchni: 14,43, 19,60 i 53,00 ha UR wzrósł on, w stosunku do 2006 r., odpowiednio o: 75,7, 60,3 i aż o 158,2%. Jedynie gospodarstwo o powierzchni 8,56 ha UR, w którym szczyt inwestycji wystąpił w 2006 r., zanotowało w następnych latach spadek zysku bilansowego o 16,3%, co wskazuje, że ma ono jeszcze duże potrzeby prorozwojowe.

powrót

Koszty mechanizacji w chowie bydła mlecznego w górskich gospodarstwach rodzinnych

 Jucherski A., Król. K.   2011
Problemy Inżynierii Rolniczej Nr 3 (73), s. 143-151

Zaprezentowano wyniki badań kosztów mechanizacji obsługi technologicznej bydła mlecznego w dwóch parach górskich gospodarstw – ekologicznych (22,95 i 53,00 ha UR) i konwencjonalnych (19,60 i 52,55 ha UR) i dokonano oceny tych kosztów w odniesieniu do ich przychodów brutto, kosztów ogólnych oraz kosztów mechanizacji ogółem.

Stwierdzono, że w gospodarstwie 4K, uznanym za najlepsze pod względem organizacji produkcji i technologicznego wyposażenia (V poziom mechanizacji), o obsadzie bydła 1,02 DJP∙ha-1, utrzymywanego wyłącznie w oborze, dzienne jednostkowe koszty (w zł∙DJP-1) obsługi technologicznej (1,39 zł) były większe niż w pozostałych gospodarstwach, będących na niższych poziomach mechanizacji (1,20 zł – 1E, 1,15 zł – 2E, 1,37 zł – 3K), ale stosujących letni wypas bydła.

Wzrost poziomu mechanizacji może istotnie wpływać na zmniejszenie jednostkowych kosztów technologicznej obsługi bydła mlecznego, gdy postęp mechanizacji obejmuje wszystkie zabiegi obsługowe, stosowane jest żywienie w oborze i na pastwisku, a parametry techniczno-eksploatacyjne i stopień wykorzystania zastosowanych urządzeń są dobrane odpowiednio do wielkości stada obsługiwanych zwierząt.

powrót

Nakłady pracy żywej i mechanicznej w chowie bydła mlecznego w górskich gospodarstwach rodzinnych

 Jucherski A., Król. K.   2011
Problemy Inżynierii Rolniczej Nr 1(71), s. 59-66

Celem badań przeprowadzonych w czterech górskich gospodarstwach o powierzchniach od 20 do 53 ha UR, specjalizujących się w produkcji mlecznej, była ocena jednostkowych nakładów robocizny i zużycia energii na technologiczną obsługę 1 DJP oraz określenie w nich poziomów mechanizacji.

Tylko jedno gospodarstwo, nr 4 z obsadą 1,02 DJP∙ha-1×UR, dysponowało oborą z V stopniem zmechanizowania obsługi zwierząt. Nakłady robocizny były w nim dwukrotnie mniejsze niż w pozostałych gospodarstwach, dysponujących obiektami starymi, dostosowanymi jedynie do obowiązujących wymogów sanitarnych i zootechnicznych, bez możliwości (niesprzyjające warunki siedliskowe) wprowadzenia w nich istotnego postępu technologicznego oraz zwiększenia pogłowia zwierząt. Również jednostkowe nakłady energetyczne były w nim mniejsze lub porównywalne ze wskaźnikami uzyskanymi w gospodarstwach o mniejszej obsadzie zwierząt i o uboższym technicznie, mniej energochłonnym, wyposażeniu maszynowym. Mimo najlepszych, w porównaniu z pozostałymi gospodarstwami, wskaźników ekonomicznego rozwoju, gospodarstwo to może być w przyszłości poddane restrykcjom za ograniczanie dobrostanu zwierząt, utrzymywanych obecnie na stanowiskach z uwięzią.

powrót

Możliwości i uwarunkowania rozwoju technologiczno-ekonomicznego górskich towarowych gospodarstw rolnych na przykładzie Beskidu Sądeckiego i Niskiego.

 Jucherski A., Król. K.   2011
Wydawnictwo ITP. Inżynieria w Rolnictwie. Monografie nr 2 ss. 200.

W publikacji przedstawiono charakterystykę bazy i zaplecza gospodarczego i jej technicznego wyposażenia oraz efekty produkcyjno-ekonomiczne działalności 13 górskich gospodarstw rolniczych (10 ekologicznych i 3 konwencjonalnych) o wielkościach obszarowych mieszczących się w przedziałach: do 10; 10–20 i >20 ha UR (max. powierzchnia badanego gospodarstwa 57,35 ha), specjalizujących się w produkcji mleka.

Wszystkie gospodarstwa ekologiczne o zróżnicowanej powierzchni UR: 5,40; 7,52; 7,72; 8,56; 13,39; 14,43; 17,27; 23,00; 48,11 i 53,00 ha oraz konwencjonalne: 13,58; 19,60 i 52,55 ha prowadzą chów bydła mlecznego ras: polskiej czerwonej, czerwono-białej, czarno-białej i simentalery gospodarując w warunkach klimatycznych i terenowych górzystych rejonów Beskidu Sądeckiego i Niskiego.

Omawiając technologie produkcji roślinnej, szczególnie związane z procesem zbioru pasz z trwałych użytków zielonych (TUZ), opisano dotychczasowy stan techniki w gospodarstwach, w większości wyposażonych w przestarzały park maszynowy, a następnie wskazano nowo zaprojektowane rozwiązania oparte na nowoczesnych agregatach ciągnikowo-maszynowych o większych wydajnościach, umożliwiające zmniejszanie nakładów robocizny i energii  [rbh, cnh i kWh] i w efekcie jednostkowych kosztów eksploatacji odniesionych do powierzchni 1 ha UR [zł×ha–1].

Opracowano bilanse paszowe i nawozowe. Wykazano, że w większości gospodarstw ekologicznych występuje niedobór pasz treściwych ze względu na brak własnych upraw roślin zbożowych, niedostateczny zakup zbóż produkowanych w innych gospodarstwach ekologicznych lub z innych źródeł. W gospodarstwach tych występuje również niedobór  składników mineralnych NPK, gdyż nawozy naturalne i organiczne wytwarzane we własnym zakresie nie pokrywają ich całkowitego zapotrzebowania. Niedobór ten nie występuje w tak dużej skali w gospodarstwach konwencjonalnych.

Bazując na danych z roku bilansowego 2008, porównano jednostkowe wskaźniki przychodów, rozchodów i dochodów w przeliczeniu na 1 ha UR lub na osobę zatrudnioną w produkcji i na członka rodziny, a także jednostkowe wskaźniki kosztów mechanizacji.

Na podstawie analizy efektów produkcyjno-ekonomicznych i oceny składników bilansów końcowych poszczególnych gospodarstw stwierdzono, że:

  • pomimo zwiększania się przychodów, rozchodów i dochodów wraz z powiększeniem UR –  następuje spadek jednostkowych wskaźników dochodowych w gospodarstwie [zł×ha–1];

  • wraz ze wzrostem UR zwiększają się dochody rodziny w przeliczeniu na osobę zatrudnioną w produkcji i na członka rodziny [zł×os.–1];

  • wzrost powierzchni UR w gospodarstwie wpływa na zmniejszenie nakładów robocizny [rbh×ha–1] oraz wzrost wartości roboczogodziny [zł×rbh–1];

  • wprowadzenie wydajnych, nowoczesnych agregatów ciągnikowo-maszynowych zmniejsza jednostkowe nakłady: rbh; cnh i kWh na 1 ha UR, a także koszty mechanizacji [zł×ha–1];

  • wraz ze zwiększeniem powierzchni UR zmniejsza się jej obciążenie wartością środków technicznych, maleją koszty mechanizacji brutto oraz netto (w przypadku dodatkowych przychodów z usług mechanizacyjnych, warsztatowych i innych), szczególnie w odniesieniu do gospodarstw średnioobszarowych (10–20 ha UR).

Gospodarstwa ekologiczne charakteryzują się korzystniejszymi jednostkowymi wskaźnikami produkcyjno-ekonomicznymi na 1 ha UR w porównaniu z podobnymi obszarowo gospodarstwami konwencjonalnymi dzięki, między innymi, korzystaniu z dopłat środowiskowych i z większych dopłat obszarowych, gdyż większość gospodarstw konwencjonalnych dzierżawi grunty, nie pobierając żadnych subwencji.

Niniejsze opracowanie jest adresowane do wszystkich osób zajmujących się problematyką zrównoważonego rozwoju rolnictwa na terenach górzystych, przede wszystkim Małopolski.

Może być przydatne właścicielom górskich gospodarstw rolniczych, zwłaszcza prowadzącym produkcję metodami organicznymi (ekologicznymi), jako pomoc w modernizacji tych gospodarstw, między innymi w trakcie wprowadzania nowoczesnych materiało- i energooszczędnych urządzeń w technologiach produkcji roślinnej oraz w technologicznej obsłudze zwierząt w produkcji mleka.

Jest również skierowane do pracowników ośrodków doradztwa rolniczego, uczniów szkół rolniczych i studentów uczelni wyższych o kierunkach rolniczych i ochrony środowiska.

 

powrót

Możliwości wdrażania wozów paszowych do przygotowania i zadawania pasz w oborach górskich gospodarstw rolniczych.

Król. K., Jucherski A. 2011
Opracowanie monograficzne na XV Międzynarodową Konferencję Naukową pt. „Problemy intensyfikacji produkcji zwierzęcej z uwzględnieniem poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych, ochrony środowiska i standardów UE”. ITP Oddział Warszawa, ISBN 978-83-62416-29-5, ISNN 2083-9545, s. 197-201


Porównano nakłady robocizny w przygotowaniu i zadawaniu pasz dla stada 40 krów dojnych w górskim gospodarstwie o powierzchni 52,55 ha UR przed i po zastosowaniu w nim wozu paszowego, umożliwiającego sporządzenie rozdrobnionych i wymieszanych dawek paszy w formie PMR.

Zastosowanie wozu paszowego zmniejszyło o przeszło połowę (52,4%) nakłady robocizny w porównaniu z ręcznym przygotowaniem i zadawaniem pasz.

Mieszanka paszowa przygotowana w wozie paszowym była lepiej pobierana i trawiona przez zwierzęta, co skutkowało wzrostem wydajności mlecznej stada o 7,8%.

Generalnie, górskie gospodarstwa o specjalizacji mlecznej, działające na terenach Beskidu Sądeckiego i Niskiego dysponują oborami starszego typu wyposażonymi w stanowiska z uwięzią, przy czym niedostosowane wymiarowo lub nieprzejezdne korytarze paszowe uniemożliwiają bez gruntownej modernizacji zastosowanie w nich pełnej mechanizacji zadawania pasz do żłobów.

 

powrót

Specyfika i możliwości rozwoju towarowej produkcji mlecznej w górskich gospodarstwach rodzinnych w Beskidach.

Król. K., Jucherski A., 
Referat na XV Międzynarodową Konferencję Naukową „Problemy intensyfikacji produkcji zwierzęcej z uwzględnieniem ochrony środowiska i standardów UE”. Warszawa 25-26.IX.2009 r. Materiały na konferencję Cz. I, str. 19÷23


Na podstawie wyników badań IBMER w Tyliczu, porównano efekty produkcyjno-ekonomiczne wybranych górskich gospodarstw specjalizujących się w towarowej produkcji mleka, działających w systemie konwencjonalnym i ekologicznym, po 3 w każdej grupie.
 Na tym przykładzie wykazano, że w warunkach górskich Beskidów gospodarstwa konwencjonalne uzyskują średnio o 9 % wyższe wydajności i produkcję globalną mleka, w odniesieniu do 1 krowy dojnej, ale wskutek wyższych o 31 % kosztów produkcji i nie korzystania z pełnego pakietu dopłat środowiskowych końcowy dochód jest niższy aż o 106 %.

powrót

Wpływ postępu naukowo-technicznego na efektywność produkcji mlecznej górskiego gospodarstwa rolniczego

Jucherski A.,  Król. K., Walczowski A.
Referat na XIII Międzynarodową Konferencję Naukową „Problemy intensyfikacji produkcji zwierzęcej z uwzględnieniem ochrony środowiska i standardów UE”. Warszawa 25-26.IX.2007 r. Materiały na konferencję Cz. I, str. 60-66


Przedstawiono wyniki czteroletnich ( 2003÷2006) badań efektywności gospodarczej górskiego gospodarstwa hodowlanego o specjalizacji mlecznej zlokalizowanego na terenach Beskidu Sądeckiego, podczas jego technicznej i technologicznej adaptacji do wymagań rynku mlecznego. W wyniku działań gospodarczych całkowite przychody brutto przyrosły o 101,6 %, a wartość sprzedaży mleka zwiększyła się aż o 189 %.

Był to rezultat dwukrotnego wzrostu wydajności krów mlecznych (2545 - 5104 l/rok) z sukcesywnego zwiększania obsady zwierząt z 0,82 DPJ/ha do 1,12 DPJ/ha, wymiany krów rasy czerwonej polskiej na bardziej wydajną czarno-białą i czerwono-białą i zwiększania udziału pasz treściwych w diecie.

Oceniono wpływ wdrażanego postępu naukowo-technicznego na poziom produkcji w gospodarstwie, a szczególnie wpływ wybranych czynników postępu technologicznego, na tle postępu biologicznego decydującego o tym poziomie.

Chociaż postęp technologiczny nie miał bezpośredniego przełożenia na ilościowe efekty gospodarcze - to jednak bez zastosowania postępu inżynieryjnego ( mechanizacyjnego - konstrukcyjnego – eksploatacyjnego) utrzymanie wysokiej jakości produkcji mlecznej byłoby niemożliwe

 

powrót

Efekty ekonomiczne górskiego rodzinnego gospodarstwa rolniczego zlokalizowanego w Beskidzie Sądeckim w trakcie technologicznej adaptacji do wymogów rynku mlecznego.

Jucherski A.,  Król. K., Walczowski A.
Materiały na XI Międzynarodową Konferencję Naukową.: Problemy intensyfikacji produkcji zwierzęcej z uwzględnieniem ochrony środowiska i standardów UE”, Warszawa 27÷28 września 2005 r., str. 145÷151.


W referacie przedstawiono efekty ekonomiczne górskiego gospodarstwa rolniczego o module obszarowym 20,0 ha, zlokalizowanego w rolniczych rejonach gminy Krynica-Zdrój, po kolejnym etapie (2004 r.) kilkuletnich działań techniczno-organizacyjnych, których celem było ewolucyjne przystosowanie jego potencjału produkcyjnego do wymogów, jakie obowiązują towarowych producentów mleka, a wszystko po to aby móc uzyskiwać dochody umożliwiające spełnienie standardów bytowych oczekiwanych przez czteroosobową rodzinę rolniczą.

Po trzech latach trudnych, lecz konsekwentnych działań inwestycyjno-technologicznych, rok 2004 okazał się przełomowy w działalności produkcyjnej gospodarstwa. W wyniku sukcesywnej wymiany i 19 %-towego wzrostu obsady stada (0,95 SD/ha UR) osiągnięto 31 %-towy wzrost średniej jednostkowej wydajności mlecznej, 28 %-towy wzrost produkcji towarowej (sprzedaży) mleka – co przyniosło 22 %-towy przyrost przychodów brutto oraz aż 110 %-towy wzrost obrachunkowego dochodu rodziny brutto, przy zmniejszeniu, o prawie połowę, obrachunkowej straty bilansowej (dochodu rodziny netto) – wszystko w porównaniu z wynikami z roku 2003.

Wyniki produkcyjne osiągnięte w I półroczu 2005 r. pozwalają prognozować ponad 44 %-towy (w stosunku do roku 2004) przyrost produkcji towarowej mleka w rozliczeniu całorocznym – co, w połączeniu z należnymi dopłatami obszarowymi, daje dobrą podstawę do planowania ekonomicznej i bytowej stabilizacji gospodarstwa i rodziny rolniczej w bliskiej przyszłości..

Wpływ postępu naukowo-technicznego na efektywność produkcji mlecznej górskiego gospodarstwa rolniczego

powrót

Techniczno-ekonomiczne możliwości transformacji technologicznej górskich gospodarstw hodowlanych do wymogów rynku na przykładzie gospodarstwa rodzinnego w Beskidzie Sądeckim.

Jucherski A.,  Król. K., Walczowski A.
Artykuł na X Międzynarodową Konferencję Naukową pt.: „Problemy Intensyfikacji Zwierzęcej z uwzględnieniem ochrony środowiska i standardów UE”, Warszawa 21÷22 września 2004., wyd. IBMER Warszawa, s. 213÷220.


Przedstawiono historię 10-cio letnich zmagań górskiego gospodarstwa rolniczego zlokalizowanego na terenach rolniczych gminy uzdrowiskowej Krynica-Zdrój poszukującego różnych możliwości dochodu w zmieniających się warunkach transformacji ekonomiczno-społecznej na wsi polskiej.

W konkluzji stwierdzono, że pomimo niekorzystnego wyniku finansowego w roku obrachunkowym 2003 (-21.018 zł) jest to nadal gospodarstwo rozwojowe, gdyż posiada możliwości wykorzystania wielu rezerw tkwiących w osiągniętym latami jego potencjale produkcyjnym.

Sukcesywne zwiększanie wskaźnika obsady stada (z 0,82 obecnie do 1,2 SD/ha) oraz podniesienie jego wydajności mlecznej (z 2.500 kg do ok. 4.000 kg rocznie) to, między innymi, warunki do spełnienia dla realizacji docelowej kwoty mlecznej (ok.60.000 kg rocznie), o którą rolnik zabiega.

powrót